ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΜΙΣΤΟΣ Η ΠΛΗΘΩΝ, Η ΕΝΤΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟ

%cf%80%ce%bb%ce%b7%ce%b8%cf%89%ce%bd

Ο Πλήθων στο γνωστό έργο του ζωγράφου Μπενότσο Γκότσολι (Benozzo Gozzoli) «Η Πομπή των Μάγων» στο Palazzo Medici-Riccardi της Φλωρεντίας.

Έλληνας φιλόσοφος και πολιτικός άνδρας των αρχών του 15ου αιώνα, μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του υστεροβυζαντινού πνευματικού βίου, βαθύς γνώστης του Πλατωνισμού, πολυθεϊστής και ένθερμος υπερασπιστής της φυσικής και πολιτισμικής συνέχειας του Ελληνισμού («εσμέν Έλληνες το γένος, ως η τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί»), η σκέψη του οποίου επηρέασε έντονα την ιταλική διανόηση της εποχής και συνέβαλε στην τελική διαμόρφωση του πνευματικού ρεύματος που ονομάστηκε «Αναγέννηση».

 Η «δραπέτευση» του «αποστάτη» Πλήθωνος, από την Κωνσταντινούπολη  στην Ελλάδα εξόργισε τον προσωπικό εχθρό του μετέπειτα υπότουρκο (1454 – 1464) πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο, ο οποίος ήθελε να τον δει να εξορίζεται «σε χώρα βαρβάρων» ή να εξουδετερώνεται «με κάποιον άλλον τρόπο» (…), ωστόσο ο ίδιος εγκαταστάθηκε με ιδιαίτερη χαρά στην Πελοπόννησο, την οποία, όπως και την υπόλοιπη Ελλάδα θεωρούσε κοιτίδα του ανθρώπινου πολιτισμού.

«Εσμέν γαρ ουν ων ηγείσθε τε και βασιλεύετε Έλληνες το γένος, ως η τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί. Έλλησι δε ουκ έστιν ευρείν ήτις άλλη οικειοτέρα χώρα, ουδέν μάλλον προσήκουσα η Πελοπόννησος τε και όση δη ταύτη της Ευρώπης προσεχής των τε αυ νήσων επικείμεναι. Ταύτην γαρ δη φαίνονται την χώραν Έλληνες αεί οικούντες οι αυτοί εξ ότουπερ άνθρωποι διαμνημονεύουσιν, ουδενών άλλων προενωκηκότων…» γράφει απευθυνόμενος προς τον Παλαιολόγο, δηλαδή «…εμείς πάνω στους οποίους είστε ηγεμόνας και βασιλεύς, είμαστε Έλληνες κατά την καταγωγή, όπως μαρτυρεί η γλώσσα και η πατροπαράδοτος παιδεία. Είναι αδύνατον δε να βρει κανείς μίαν άλλη χώρα που να είναι περισσότερο οικεία  και συγγενική στους Έλληνες από την Πελοπόννησο, καθώς και από το τμήμα της Ευρώπης που γειτονεύει με την Πελοπόννησο και από τα νησιά που γειτονεύουν προς αυτή. Γιατί είναι φανερό ότι οι Έλληνες κατοικούσαν πάντοτε σε αυτήν τη χώρα, από τον καιρό που αρχίζει η μνήμη των ανθρώπων, χωρίς προηγουμένως κανένας άλλος να έχει κατοικήσει πάνω σε αυτήν…»

Στον Μυστρά ο Πλήθων έλαβε το αξίωμα του ανώτατου δικαστικού, το οποίο χρησιμοποίησε με υποδειγματική αμεροληψία (όπως μαρτυρείται από τον επικήδειο που εκφώνησε ο μαθητής του Ιερώνυμος Χαριτώνυμος, απόσπασμα του οποίου παραθέτει ο Μανδηλάς: «…και μην δικαιοσύνη τοιαύτη τις ή τώ ανδρί, ως λήρον είναι Μίνω εκείνον και Ραδάμανθυν τούτω παραβαλλομένους»), καθώς επίσης είχε και την κηδεμονία δύο γειτονικών πόλεων, του Φαναρίου και των Βρυσών, η οποία κηδεμονία του εξασφάλιζε οικονομική άνεση. Πολύ σύντομα συγκρότησε τον φιλοσοφικο-λατρευτικό «Κύκλο» του Μυστρά, συνέθεσε πολλούς ύμνους προς τους Έλληνες Θεούς, συνέγραψε τα βιβλία «Περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται» και «Περί Νόμων» και προέβαλε δυναμικά ένα αίτημα για άμεση επανελλήνιση.

Στο 16ο κεφάλαιο του βιβλίου του, ο Μανδηλάς γράφει: «από την καρδιά της Πελοποννήσου άρχισε λοιπόν ο σοφός Πλήθων να βάζει τα θεμέλια μίας νέας μεταρρύθμισης, όχι για την ανάκαμψη της πάλαι ποτέ ‘‘κραταιάς’’ αυτοκρατορίας των Βυζαντινών, αλλά μόνο για την δημιουργία των προϋποθέσεων ενός εντελώς καινούργιου ξεκινήματος του Ελληνισμού μέσα στον ίδιο τον γεωγραφικό χώρο της Κλασικής Ελλάδος.

Κατά την οκτάχρονη (1438-1445) παραμονή του στην Φλωρεντία ο Γεώργιος Γεμιστός –Πλήθων– εισήγαγε τον Πλατωνισμό στην μέχρι τότε αριστοτελο-κρατούμενη Δύση, παρουσιάζοντας το έργο του «Διαφορά μεταξύ Πλάτωνα και Αριστοτέλη». Αυτό το έργο «άναψε φωτιές» στον πρώιμο Ουμανισμό που μόλις είχε γεννηθεί στην Ιταλία. Πέρα από την παρουσίαση της Πλατωνικής κοσμοαντιλήψεως, τόνισε, ως διαφορά βεβαίως, την οικονομική θεωρία του Αριστοτέλη. Εκεί απλούστευσε την θεωρία της αξίας των εμπορευμάτων (αξία χρήσεως και αξία συναλλαγής), μια θεωρία την πήρε παρέλαβε ο Ρικάρντο και ο Μάρξ αργότερα.
Εντυπωσιασμένος ο δόγης της Φλωρεντίας Cosimo de’ Medici (Κοσμάς των Μεδίκων, για τους οποίους λέγεται ότι ήταν από την οικογένεια Γιατράκος του Οιτύλου Μάνης, ανεπιβεβαίωτο!) ίδρυσε την Πλατωνική Σχολή Φλωρεντίας. Ούτω, ο Πλήθων συνέβαλε τα μάλα στην διαμόρφωση της Αναγεννήσεως στη Δύση.

Επιπλέον εισήγαγε τον μέχρι τότε άγνωστο στη Δύση Στράβωνα, του οποίου τα γεωγραφικά είναι βεβαιωμένο ότι είχε ακολουθήσει ο Κολόμβος για το προς δυσμάς ταξίδι του. Μα εισήγαγε επίσης και την Πτολεμαϊκή γεωγραφική θεωρία.

Προς το τέλος της Ζωής του έγραψε το καταστάλαγμα των σκέψεών του στο έργο του ΟΙ ΝΟΜΟΙ, στο οποίο, μεταξύ άλλων, πρότεινε την επιστροφή των Ελλήνων στην πατρώα θρησκεία, αν ήθελαν να σωθούν ως Έλληνες. Μετά το θάνατό του οι δεσπότες της Πελοποννήσου παρέδωσαν το χειρόγραφο στον πρώην μαθητή του Γεννάδιο Σχολάριο, τον εστεμμένο εν τω μεταξύ πατριάρχη από τον Μωάμεθ τον Προθητή, ο οποίος, αφού το διάβασε, δεν το αντέκρουσε, όπως είχε αρχικά πει, αλλά το έκαψε δημόσια, καθώς θεωρήθηκε «ειδωλολατρικό» και «σατανικό», που περιείχε υποτίθεται στις σελίδες του «τα σαπρά των Ελλήνων ληρήματα». Κάλεσε μάλιστα όσους κατέχουν αντίγραφα, να τα καταστρέψουν και αυτά. …… Κατ’ αυτόν τον τρόπο ηύξανε και μεγάλωνε ο λόγος του χριστιανικού θεού… Παρά ταύτα, έχουν σωθεί και δημοσιευτεί αρκετά αποσπάσματα του έργου αυτού.

Share this post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

3 × 5 =